THỦ TỤC MỞ THỪA KẾ VÀ KHAI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ
“Mở thừa kế” là thời điểm người để lại di sản chết. Tuy nhiên, trong thực tế, cụm từ này thường được hiểu là quá trình làm các thủ tục pháp lý để phân chia di sản. Quá trình này bao gồm các bước chính sau:
1. Xác định thời điểm và địa điểm mở thừa kế
- Thời điểm mở thừa kế: Là thời điểm người có tài sản chết.
- Địa điểm mở thừa kế: Là nơi cư trú cuối cùng của người để lại di sản. Nếu không xác định được nơi cư trú cuối cùng thì địa điểm mở thừa kế là nơi có toàn bộ hoặc phần lớn di sản. Địa điểm này xác định cơ quan công chứng có thẩm quyền giải quyết thủ tục.
2. Xác định diện người thừa kế và di sản thừa kế
- Xác định người thừa kế: Cần xác định những ai có quyền thừa kế (theo di chúc hoặc theo pháp luật).
- Theo di chúc: Người được chỉ định trong di chúc hợp pháp.
- Theo pháp luật: Những người thuộc hàng thừa kế theo thứ tự ưu tiên (hàng thứ nhất: vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi…).
- Xác định di sản: Bao gồm tài sản riêng của người chết và phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung.
3. Chuẩn bị hồ sơ khai nhận di sản thừa kế
Người thừa kế cần chuẩn bị hồ sơ để nộp tại Tổ chức hành nghề công chứng (Phòng công chứng hoặc Văn phòng công chứng) có thẩm quyền tại địa điểm mở thừa kế.
Hồ sơ bao gồm:
- Giấy chứng tử của người để lại di sản (bản gốc hoặc bản sao chứng thực).
- Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân giữa người thừa kế và người chết (Giấy khai sinh, Giấy đăng ký kết hôn, Sổ hộ khẩu, Xác nhận của UBND cấp xã…).
- Di chúc (nếu thừa kế theo di chúc).
- Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản của người chết (Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, Sổ tiết kiệm, Giấy đăng ký xe…).
- Giấy tờ tùy thân của tất cả những người thừa kế (CCCD/CMND/Hộ chiếu).
4. Thực hiện thủ tục khai nhận di sản
Tại tổ chức công chứng, người thừa kế tiến hành các bước:
- Nộp hồ sơ và yêu cầu công chứng: Công chứng viên sẽ kiểm tra hồ sơ và hướng dẫn các thủ tục cần thiết.
- Niêm yết công khai: Văn phòng công chứng sẽ tiến hành niêm yết công khai thông tin về việc khai nhận di sản tại trụ sở UBND cấp xã nơi thường trú cuối cùng của người chết (hoặc nơi có tài sản nếu không xác định được nơi cư trú). Thời hạn niêm yết là 15 ngày. Việc niêm yết nhằm đảm bảo không có tranh chấp hay khiếu nại về hàng thừa kế.
- Ký văn bản thỏa thuận/khai nhận: Sau thời hạn niêm yết (nếu không có khiếu nại hợp lệ), các người thừa kế sẽ ký vào Văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc Văn bản khai nhận di sản thừa kế trước sự chứng kiến của công chứng viên.
5. Thực hiện nghĩa vụ tài chính và đăng ký sang tên tài sản
- Nộp thuế, phí: Người thừa kế có nghĩa vụ nộp thuế thu nhập cá nhân (nếu không thuộc trường hợp miễn thuế), lệ phí công chứng và các khoản phí khác.
- Đăng ký sang tên: Sau khi có Văn bản khai nhận di sản đã công chứng, người thừa kế nộp hồ sơ tại Văn phòng đăng ký đất đai hoặc cơ quan có thẩm quyền để làm thủ tục sang tên quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở hoặc tài sản khác.
